است ، كينه‌هاى واقعى خود را براى ادامه‌دادن به راه و حمله به يثرب و كشتار مسلمانان بروز دادند و بر خلاف اصرار ابوسفيان ، به مكّه باز نگرديدند . 3 - در ميان قريشيان كسانى پيدا شدند كه حاضر به ادامهء راه و هجوم به مسلمانان نبودند و بت‌پرستان را از كشتار مسلمانان منع مىكردند ؛ ولى موفّق نشدند و در اين حال ، يا خود برگشتند و يا تن به جوّ متعصّبانه و تندخويانهء قريش داده ، بنا به سنن عربى طوايف ، در صدد جبران اين احساس حقارت بر آمدند . 4 - قريش هدف اصلى خود را وادار كردن مسلمانان به زور و بازگشت به نظام كهن بت‌پرستى و تن‌دادن به اطاعت اشراف قريش تعيين كرده بودند . 5 - قريش چون در تحريك انگيزه و هدفِ هم‌كيشان خود در دفاع از دين آبايى و قوميّت جاهلى موفّق نشدند ، انگيزهء خونخواهى و انتقام از قاتلان عمرو بن حضرمى را مطرح كردند و عصبيّت قومى هم‌كيشان خود را چنان شعله‌ور ساختند كه منجر به هجوم و حمله گرديد . در برابر اين اسناد و نتايج حاصلهء تاريخى كه تلاش‌هاى جنگ‌جويانهء مكّىهاى بت‌پرست را نشان مىدهد ، بايد بررسى كرد كه مسلمانان در چه موقعيّتى بودند ؟ آيا آنها نيز موضع جنگ‌جويانه داشتند ؛ يا براى صلح و عدم درگيرى تلاش مىكردند ؟ پاسخ به اين پرسش‌هاى مهمّ تاريخى را به همان شيوه و روالى كه در شناساندن موقعيّت‌هاى قريش بر اساس كتاب مغازى طى كرديم ، در مستندات تاريخى واقعه پىمىگيريم : 2 / پ : اسناد تاريخى تلاش‌هاى صلح‌جويانه در قسمت « ب » از اين مقال ، يادآور شديم كه خروج محمّد صلى الله عليه و آله و مسلمانان از مدينه به جانب بدر ، اوّلًا به قصد نبرد نبود و ثانياً نمىدانستند كه به كجا بايد رهسپار شوند . سند شمارهء 1 : « گروه زيادى از اصحاب چون با خروج پيامبر موافق نبودند ، همراه او بيرون